Przedawnienie zobowiązań podatkowych.

Istotą przedawnienia zobowiązania podatkowego jest to, że ze względu na upłynięcie określonego czasu od momentu powstania zobowiązania podatkowego, w którym to czasie organy podatkowe nie podjęły czynności w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazały się nieskuteczne, takie zobowiązanie podatkowe wygasa. Instytucja określana jako przedawnienie ma za zadanie służyć w pewnej mierze ochronie swoistej pewności obrotu prawnego (jakkolwiek to brzmi) oraz eliminacji roszczeń, które wskutek upływu długiego okresu od chwili ich powstania byłyby oderwane od sytuacji faktycznej, w której znalazł się następnie podatnik. Przedawnienie należy do tzw. nieefektywnych sposobów wygasania zobowiązań podatkowych. W wyniku przedawnienia zobowiązanie podatkowe wygasa, pomimo tego że świadczenie będące jego przedmiotem nie zostało spełnione. Po upływie terminu przedawnienia wierzyciel podatkowy nie może domagać się od dłużnika (podatnika) uregulowania zobowiązania, ponieważ mimo niespełnienia powinności ze strony dłużnika, wskutek upływu terminu, określonego przepisami, nie ma możliwości wyegzekwowania należnego świadczenia, ponieważ uległo ono właśnie przedawnieniu. Ponieważ wskutek przedawnienia zobowiązanie podatkowe przestaje istnieć, wygasa także obowiązek zapłaty jakichkolwiek odsetek za zwłokę. Powyższy skutek powstaje z mocy samego prawa i nie ma tu potrzeby wydawania jakiejkolwiek decyzji. Zasadą jest, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Reguła ta ma odpowiednie zastosowanie do należności płatników lub inkasentów z tytułu niepobranych albo niewpłaconych podatków. W trakcie biegu terminu przedawnienia mogą jednak wystąpić okoliczności, które spowodują jego zawieszenie lub przerwanie. Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, lecz po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Od przedawnienia zobowiązania podatkowego należy odróżnić tak zwane przedawnienie prawa do wymiaru zobowiązania podatkowego. Dotyczy ono jedynie zobowiązań, które powstają z dniem doręczenia podatnikowi decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania. Zgodnie z art. 68 O.p., jeżeli upłyną 3 lata od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy i przez ten okres decyzja ustalająca nie zostanie podatnikowi doręczona, zobowiązanie podatkowe w ogóle nie powstanie. Jeśli jednak podatnik nie złoży deklaracji lub nie ujawni w deklaracji wszystkich niezbędnych danych, zobowiązanie podatkowe nie powstanie, jeżeli organ podatkowy nie doręczy podatnikowi decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania w okresie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Z tytułu opodatkowania dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych zobowiązanie nie powstanie, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin do złożenia zeznania rocznego dla podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, za rok podatkowy, którego decyzja dotyczy. Jeśli podatnik nabył prawo do ulgi, a nie dopełnił warunków uprawniających do skorzystania z niej, organ podatkowy ma 3 lata na wydanie decyzji ustalającej, licząc od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące utratę prawa do ulgi. W razie, gdy podatnik nie zgłosił organowi podatkowemu utraty prawa do ulgi, co najmniej na 2 miesiące przed upływem terminu trzyletniego, organ podatkowy ma na wydanie decyzji 5 lat. Dodatkowe zobowiązanie w podatku od towarów i usług nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.